Teken een wetenschapper: een workshop over vooroordelen

Vanaf wanneer ontwikkel je een stereotiep beeld over een bepaald beroep? In 1983 bedacht David Wade Chambers een test. Hij vroeg aan duizenden kinderen om een wetenschapper te tekenen. De meesten onder hen tekenden een witte man met een wit hemd, een bril en toebehoren. Een beetje karikaturaal voor een beroepskeuze, nee?

We stellen voor om het experiment van Davide Wade Chambers opnieuw uit te voeren in de klas om een discussie over vooroordelen in te leiden. Ontdek in deze video hoe zo’n workshop zou kunnen verlopen.

In de jaren 80 dachten weinig meisjes eraan om een vrouw als wetenschapper te tekenen. Gelukkig zien we dat het beeld van de TADA-leerlingen al is geëvolueerd.

Met behulp van deze oefening kan je de discussie over vooroordelen op verschillende manieren aangaan. In de video zie je hoe de leerkracht beslist om de volgende vraag te stellen : “Waarom hebben jullie wetenschappers met een blanke huid getekend ?” 

Door de werking van de hersenen uit te leggen kan je daarna verklaren vanwaar deze vooroordelen komen waar we ons niet van bewust zijn.

De werking van de hersenen

Hoe werkt het brein

Elke seconde ontvangen we 11 miljoen stukjes informatie door te luisteren, te ruiken, te voelen…. maar onze hersenen kunnen maar 50 stukjes informatie bewust verwerken per keer en binnen diezelfde tijdsspanne. De overige informatie (meer dan 99,99999%) wordt dus onbewust verwerkt

Op die manier worden we niet overgestimuleerd en kunnen we snel beslissingen nemen zonder na te denken. En overleven we

Onze hersenen kunnen zo werken omdat dezelfde informatie vaak terugkomt en omdat dit informatie is waarvan je het gewoon bent om die te verwerken op school, thuis, door naar bepaalde tv-programma’s te kijken, in interactie met bepaalde personen, vanwege je religie, je afkomst of thuissituatie.

Een concrete oefening voor in de klas

Hoe maken we dit concreet voor de jongeren? Je kan hen volgende oefening geven:

Sluit je ogen en beeld je in :

  • Je bent vannacht in je bed in slaap gevallen, maar je wordt plots wakker en springt recht omdat je lawaai hebt gehoord in huis. Het geluid lijkt op dat van een gebroken glas. Waar denk je aan?
  • Jullie mogen je ogen openen. Wie wil antwoorden? (Waarschijnlijk antwoord: een inbreker)
  • Wat gaan jullie dan doen als er een inbreker is? (waarschijnlijk antwoord: de politie bellen)

Het is goed dat je meteen aan een inbreker denkt en de politie gaat bellen, en dat je niet denkt dat een tak is afgebroken door de wind en een venster heeft kapotgeslagen. Dankzij de snelle reactie van je hersenen kan je snel een beslissing nemen (de politie bellen).

Anderzijds, deze snelle manier van denken en reageren en het feit dat we allemaal door een “gekleurde bril” kijken zorgt ervoor dat we denken in stereotypes en vooroordelen.

Wat zijn stereotypes? Wat is een vooroordeel?

Stereotypes zorgen ervoor dat we over mensen gaan oordelen op basis van onvolledige informatie. Of dat we ons anders gaan gedragen tegenover sommige personen.

Op zich is dat normaal en menselijk, maar het is niet wenselijk natuurlijk. Het is belangrijk om te weten dat:

Door de werking van je hersenen heb je vooroordelen. Dat is normaal.

Maar het is belangrijk om je ervan bewust te zijn en stereotypes te vermijden. Het is dus aan jullie om jullie hersenen iets aan te leren. Zo zullen je hersenen beetje bij beetje betere beslissingen nemen op basis van feiten en niet op basis van vooroordelen die je onbewust hebt.

“Je kan niet worden wat je niet kan zien”

Waarom is het belangrijk om dergelijke gesprekken te hebben in de klas? Het advies van onze experte, Françoise Chombar, CEO van Melexis.

Hoewel de diversiteitsloopbaankloof pas zichtbaar wordt binnen organisaties, kent ze haar wortels in de schoolbanken. Als we even focussen op geslacht, zien we dat meisjes sneller kiezen voor cultuur- en zorgrichtingen terwijl jongens vaker gaan voor wetenschappelijke of technische studies, de zogenaamde ‘STEM’-vakken. Zo blijkt uit onderzoek. Maar precies die STEM-diploma’s staan op de arbeidsmarkt hoger aangeschreven en bieden meer kansen om door te stromen naar de top dan diploma’s voor zorgberoepen.

Drie kinderen kijken door vergrootglas

“Nog voor ze op de arbeidsmarkt komen, hebben meisjes eigenlijk nood aan meer vrouwelijke rolmodellen, onder meer bij het maken van hun studiekeuze”, zegt Françoise Chombar. “Ken je de Draw-a-Scientist Test? Men vraagt aan kinderen om een wetenschapper te tekenen. Vijfjarigen tekenen meestal iemand van het eigen gender, maar meisjes van boven de tien jaar zetten plots een mannelijke raketbouwer of onderzoeker op papier. Bij 16-jarige meisjes doet zelfs 75 procent dat. De studiekeuze is dus niet zo’n individueel proces als we denken. Het is eerder een kwestie van: you can’t be what you can’t see. Willen we de genderkloof op de arbeidsmarkt dichten, dan moeten we proberen om meer meisjes in de STEM-richtingen te krijgen en meer jongens in de zorg, onder meer via inspirerende rolmodellen.”

Nieuwsgierig naar meer? Lees ons artikel over genderdiversiteit op de werkvloer.

Meer weten?

Wil je graag wat meer informatie over het onderwerp en/of de ‘teken een wetenschapper’-test? We hebben voor je 4 bronnen opgesomd.

  • Wil je dit onderwerp op een leuke en makkelijke manier uitleggen aan kinderen? Wij raden je deze video over genderstereotypering aan. De video legt uit vanwaar stereotypes komen, wat de gevolgen zijn en hoe we dit kunnen veranderen.
  • De ‘teken een wetenschapper’-test is enorm populair voor wetenschappelijk onderzoek. Onderzoekers van de Northwestern University in Amerika voerden een analyse uit naar de onderzoeken over 5 decennia heen. De VRT vatte de conclusie samen in een nieuwsartikel. Wat blijkt uit het artikel? Kinderen nu tekenen meer vrouwelijke wetenschappers dan vroeger.
  • In de tv-serie Big Bang Theory is er de aflevering ‘the contractual obligation implementation’ (S06E8). Daarin zoeken Leonard, Sheldon en Howard een manier om jonge meisjes aan te moedigen om voor STEM-richtingen te kiezen. De aflevering is te bekijken op Netflix.
  • Mayim Bialik, een van de actrices uit Big Bang Theory, is in het echte leven ook neurowetenschapper. In dit interview praat praat ze treffend over haar drijfveren en de genderstereotypes waarmee ze te maken kreeg.  

Onze Workshops

Nieuwsgierig om zelf aan de slag te gaan? Onze workshops zijn voor iedereen die mensen coacht of begeleidt - of je nu leerkracht, sportcoach of teamleider bent.

Share This